Reformowany Kościół Katolicki w Polsce wprowadza do swojego kalendarza liturgicznego Uroczystość Stworzenia w Chrystusie. Będzie ona obchodzona 1 września lub w pierwszą niedzielę września.
Decyzję o ustanowieniu nowej uroczystości podjął Synod Reformowanego Kościoła Katolickiego w Polsce 15 sierpnia 2026 roku. Uroczystość została zaliczona do II kategorii w Tabeli Pierwszeństwa Dni Liturgicznych RKK. Synod postanowił również, że dotychczas obchodzone 1 września wspomnienie św. Ruta, Noemi oraz Wszystkich Świętych Kobiet Pierwszego Przymierza zostanie przeniesione na 31 sierpnia.
Nie jest to jednak jedynie dodanie kolejnej uroczystości do kalendarza. Nowe święto jest zwieńczeniem szerszej refleksji teologicznej, która zajęła ważne miejsce podczas tegorocznego Synodu. Równocześnie Synod przyjął bowiem uchwałę określającą stanowisko Reformowanego Kościoła Katolickiego w Polsce wobec Stworzenia. Dokument ten został przyjęty jednogłośnie jako oficjalne stanowisko Kościoła i ma stanowić podstawę dalszych działań duszpasterskich, formacyjnych i organizacyjnych oraz dalszej refleksji teologicznej.
Skąd wzięła się ta uroczystość?
Uroczystość Stworzenia w Chrystusie wyrasta z rozwijającej się od dziesięcioleci tradycji chrześcijańskiej modlitwy za Stworzenie. Jej szczególne miejsce w kalendarzu związane jest z 1 września, który od dawna posiada znaczenie w tradycji prawosławnej, jest to bowiem poczatek prawosławnego roku liturgicznego. W tradycji bizantyjskiej dzień ten związany jest również z pamięcią o stworzeniu świata. W 1989 roku ekumeniczny patriarcha Konstantynopola Dimitrios I ustanowił 1 września dniem modlitwy za ochronę stworzenia i wezwał cały świat chrześcijański do wspólnej modlitwy dziękczynnej za dar Stworzenia oraz modlitwy o jego ochronę.
W kolejnych latach inicjatywa zaczęła przekraczać granice poszczególnych tradycji chrześcijańskich. Światowa Rada Kościołów oraz inne wspólnoty chrześcijańskie rozwinęły ją w Czas dla Stworzenia (Season of Creation), obchodzony od 1 września do 4 października. Stał się on jednym z najbardziej widocznych współczesnych przedsięwzięć ekumenicznych, łączących chrześcijan różnych tradycji we wspólnej modlitwie i refleksji nad Stworzeniem.
W 2026 roku inicjatywa ta weszła w kolejny etap. Światowy proces ekumeniczny, koordynowany m.in. przez Światową Radę Kościołów i różne rodziny wyznaniowe, zmierza do ustanowienia Święta Stworzenia jako oficjalnego święta w kolejnych kalendarzach liturgicznych. Również przedstawiciele naszego Kościoła wzięli udział w tym procesie, uczestnicząc w warsztatach organizowanych przez Światową Radę Kościołów. Wypracowana propozycja wskazuje 1 września lub pierwszą niedzielę września jako właściwy termin, a jednym z rekomendowanych tytułów jest właśnie „Feast of Creation in Christ” – Uroczystość Stworzenia w Chrystusie.
Nasz Kościół, podejmując tę decyzję, wpisuje się więc w szerszy nurt odnowy chrześcijańskiej refleksji nad Stworzeniem, a zarazem nadaje mu własny, wyraźnie chrystologiczny charakter.
Dlaczego właśnie 1 września?
Data nie jest przypadkowa. 1 września łączy w sobie kilka warstw znaczeniowych.
Po pierwsze, jest to data zakorzeniona w starożytnej tradycji liturgicznej Wschodu i początek prawosławnego roku liturgicznego. Po drugie, od 1989 roku jest dniem szczególnej modlitwy za Stworzenie w całym świecie prawosławnym. Po trzecie, właśnie od tej daty rozpoczyna się współczesny ekumeniczny Czas dla Stworzenia.
Nie bez znaczenia jest także wybór niedzieli jako alternatywnego terminu. Ekumeniczna propozycja ustanowienia święta wskazuje pierwszą niedzielę września ze względów duszpasterskich – niedziela pozwala bowiem na celebrację uroczystości we wspólnotach i zgromadzenie wokół niej całej wspólnoty wiernych.
Dlaczego „Stworzenie w Chrystusie”?
Nazwa uroczystości jest bardzo istotna. Synod mógł przecież poprzestać na nazwie „Uroczystość Stworzenia”. Wybrano jednak nazwę „Uroczystość Stworzenia w Chrystusie”, ponieważ nie chodzi jedynie o przypomnienie, że Bóg stworzył świat. Chodzi o głębszą prawdę chrześcijańskiej wiary: Stworzenie jest związane z Chrystusem – swoim początkiem, trwaniem i spełnieniem. Centralnym tekstem jest tutaj nauczanie św. Pawła z Listu do Kolosan „W Nim zostało wszystko stworzone: i to, co w niebiosach, i to, co na ziemi, byty widzialne i niewidzialne.” To właśnie Kol 1,16 stał się biblijną podstawą chrystologicznego określenia „Stworzenie w Chrystusie”. Dokument teologiczny przygotowany w ramach ekumenicznego procesu wskazuje trzy zasadnicze znaczenia tego określenia.
Po pierwsze: wszystko zostało stworzone w Chrystusie. Chrystus nie jest jedynie kimś, kto pojawia się w historii stworzenia dopiero w momencie Wcielenia. Jest odwiecznym Słowem, przez które wszystko zostało stworzone.
Po drugie: wszystko, co istnieje, trwa w Chrystusie. Św. Paweł mówi: „W Nim wszystko ma istnienie”. Stworzenie nie jest więc wyłącznie wydarzeniem z przeszłości. Jest rzeczywistością, która nieustannie pozostaje podtrzymywana w istnieniu.
Po trzecie: wszystko zmierza ku spełnieniu w Chrystusie. List do Efezjan mówi o Bożym zamiarze „zjednoczenia wszystkiego w Chrystusie, tego, co w niebiosach, i tego, co na ziemi” (Ef 1,10). Stworzenie i odkupienie nie są więc dwiema odrębnymi historiami. W Chrystusie łączą się w jedną historię Bożego działania.
Dlatego określenie „w Chrystusie” nie zawęża uroczystości tylko do osoby Jezusa. Przeciwnie, otwiera ją na całą tajemnicę Stworzenia: jego początek, trwanie, sakramentalny charakter, relację z Bogiem, a także jego eschatologiczne spełnienie.
Stworzenie nie jest dodatkiem do wiary
Właśnie ten sposób myślenia znalazł swoje szczególne miejsce w uchwale Synodu Reformowanego Kościoła Katolickiego w Polsce dotyczącej Stworzenia.
Synod przypomniał, że wiara w Boga jako Stwórcę nie jest pobocznym elementem chrześcijańskiego Credo. Wyznajemy przecież Boga jako „Stwórcę nieba i ziemi, wszystkich rzeczy widzialnych i niewidzialnych”. Z tej wiary wynika troska o świat, który został stworzony przez Boga i powierzony człowiekowi nie jako jego prywatna własność, ale jako dar wymagający odpowiedzialnej pieczy. Człowiek ma szczególne miejsce w stworzeniu, ponieważ został stworzony na obraz i podobieństwo Boga. Nie oznacza to jednak absolutnego prawa własności wobec świata. Człowiek jest częścią Stworzenia, a jego zadaniem jest współpraca z Bogiem poprzez rozumne korzystanie z dóbr ziemi, ochronę życia i poszanowanie godności innych ludzi. Dlatego biblijnego wezwania do „czynienia sobie ziemi poddaną” nie można rozumieć jako zgody na nieograniczoną eksploatację świata. Obraz ogrodu Eden wskazuje raczej na zadanie uprawiania i doglądania tego, co zostało człowiekowi powierzone.
Troska o Stworzenie jest konsekwencją wiary
Reformowany Kościół Katolicki w Polsce nie traktuje troski o Stworzenie jako osobnego programu społecznego, ideologii czy chwilowej mody. Synod stwierdził wyraźnie, że jest ona konsekwencją wiary w Boga Stwórcę oraz w zbawcze dzieło Jezusa Chrystusa.
Odpowiedzialność chrześcijanina obejmuje stosunek do wszystkich istot żywych. Niepotrzebne zadawanie cierpienia zwierzętom, lekceważenie życia czy marnowanie darów Stworzenia pozostają sprzeczne z chrześcijańskim rozumieniem odpowiedzialności. Synod zachęca jednocześnie do umiarkowania, ograniczania marnotrawstwa i podejmowania takich decyzji, które przyczyniają się do ochrony świata stworzonego.
Nie oznacza to jednak odrzucenia rozumu ani współczesnej nauki. Przeciwnie, Synod uznał, że osiągnięcia współczesnych nauk przyrodniczych mogą pomagać wiernym lepiej rozumieć mechanizmy funkcjonowania świata stworzonego. Wiedza naukowa nie zastępuje Objawienia, ale może pomagać w roztropnym wykonywaniu obowiązków wynikających z wiary.
Stworzenie jest także przestrzenią łaski
Szczególne znaczenie dla nowej uroczystości ma jeszcze jedna prawda. Chrześcijaństwo nie głosi, że materia i świat stworzony są czymś gorszym, od czego należy uciec, aby spotkać Boga. Przeciwnie. Bóg sam przyjął materię. W tajemnicy Wcielenia Słowo stało się ciałem. Dlatego świat materialny nie może być traktowany jako przeszkoda w spotkaniu z Bogiem. Przyjęta przez Synod uchwała mówi wprost, że tajemnica Wcielenia potwierdza dobro materialnego świata i jego uczestnictwo w ekonomii zbawienia. Świat stworzony jest przestrzenią działania Bożej łaski.
Jest to szczególnie ważne dla starokatolickiego sposobu rozumienia wiary. Materia jest bowiem nośnikiem Bożego działania: w wodzie chrztu, chlebie i winie Eucharystii, oleju, geście namaszczenia, geście błogosławieństwa, nakładaniu rąk, w pięknie świata, w ludzkim ciele i w relacjach między ludźmi.
Nie czcimy więc stworzenia zamiast Stwórcy. Uczymy się dostrzegać Stwórcę w Jego dziele i odpowiedzialnie troszczyć się o to, co zostało nam powierzone.
Uroczystość, która ma prowadzić do działania
Nowa uroczystość nie ma być jedynie „ekologiczną niedzielą”. Według uchwały Synodu ma ona prowadzić do:
– uwielbienia Boga za dzieło stworzenia;
– głoszenia wiary, że wszystko zostało stworzone przez Chrystusa, w Chrystusie i dla Chrystusa;
– przypomnienia, że całe Stworzenie trwa i znajduje swoje istnienie w Chrystusie;
– pogłębiania refleksji nad tajemnicą Stworzenia jako istotnym elementem wiary starokatolickiej;
– zachęcania wiernych do odpowiedzialnego korzystania z darów Stworzenia jako wyrazu chrześcijańskiej troski o świat powierzony człowiekowi.
Dlatego ustanowienie uroczystości jest bezpośrednio związane z decyzją Synodu o systematycznym rozwijaniu nauczania o Stworzeniu w kaznodziejstwie, katechezie, formacji i działalności charytatywnej. Synod zobowiązał także duchowieństwo i wspólnoty do wspierania inicjatyw służących ochronie Stworzenia i budowaniu odpowiedzialności za dobro wspólne.
Nowa uroczystość, ale ta sama stara wiara
Uroczystość Stworzenia w Chrystusie jest więc nowa w naszym kalendarzu, ale nie jest przejawem nowej wiary. Jej treść znajduje się w samym centrum chrześcijańskiego Credo: wierzymy w Boga, który jest Stwórcą nieba i ziemi. Znajduje się w Piśmie Świętym, które mówi o stworzeniu, o odpowiedzialności człowieka, o Wcieleniu Słowa i o przyszłym odnowieniu wszystkiego w Chrystusie. Znajduje się także w Tradycji Kościoła, a szczególnie w chrześcijańskim przekonaniu, że stworzenie jest dobre, ponieważ pochodzi od Boga.
Nowością jest natomiast liturgiczne skupienie tych prawd w jednym dniu i uczynienie z nich przedmiotu wspólnej modlitwy, przepowiadania i refleksji całego Kościoła.
W ten sposób RKK odpowiada również na współczesną inicjatywę ekumeniczną, która dostrzegła, że w kalendarzach chrześcijańskich istnieje pewna luka: rok liturgiczny prowadzi nas przez kolejne aspekty tajemnicy Chrystusa, ale stosunkowo mało miejsca poświęca Jego roli w stworzeniu świata. Ustanowienie Uroczystości Stworzenia w Chrystusie ma tę lukę wypełnić.
Pierwsza celebracja Uroczystości Stworzenia w Chrystusie w Reformowanym Kościele Katolickim w Polsce odbędzie się 1 wrzesnia lub w niedzielę 6 września 2026 roku.
Będzie to więc nie tylko pierwszy dzień obchodów nowej uroczystości w naszym kalendarzu. Będzie to także pierwszy krok w realizacji decyzji Synodu, który chce, aby refleksja nad Stworzeniem stała się trwałą częścią życia Reformowanego Kościoła Katolickiego w Polsce: naszej liturgii, przepowiadania, katechezy, duchowości i codziennych wyborów.
Stworzenie nie jest dla nas tematem obok wiary. Jest częścią tej wiary. A ponieważ wszystko zostało stworzone w Chrystusie, przez Chrystusa i dla Chrystusa, troska o Stworzenie jest również troską o świat, który w Nim ma swoje istnienie, sens i spełnienie. Uroczystość Stworzenia w Chrystusie ma nam o tym przypominać każdego roku.
Poniżej przeczytasz uchwały przyjęte przez Synod.
